شهید والاقدر عاشورا . حر از خاندانهای معروف عراق و از رؤسای کوفیان بود . به درخواستِ ابن زیاد ، برای مبارزه با حسین (ع) فراخوانده شد و به سر کردگی هزار سوار برگزیده گشت . گفته اند وقتی از دارالاماره کوفه ، با مأموریت بستن راه بر امام حسین (ع) بیرون آمد ، ندایی شنید که : ای حر ! مژده باد تو را بهشت ... در منزل « قصر بنی مقاتل » یا « شراف » ، راه را بر امام بست و مانع از حرکت آن حضرت به سوی کوفه شد . کاروان حسینی را همراهی کرد تا به کربلا رسیدند و امام در آنجا فرود آمد . حر وقتی فهمید کار جنگ با حسین بن علی علیهما السلام جدی است ، صبح عاشورا به بهانه آب دادن اسب خویش ، از اردوگاه عمر سعد جدا شد و به کاروان حسین (ع) و جبهه حق پیوست . توبه کنان کنار خیمه های امام آمد و اظهار پشیمانی کرد ، سپس اذن میدان طلبید . این انتخاب شگفت و برگزیدن راه بهشت بر دوزخ ، از حر ، چهره ای دوست داشتنی و قهرمان ساخت . حر با اذن امام به میدان رفت و در خطابه ای مؤثر ، سپاه کوفه را به خاطر جنگیدن با حسین (ع) توبیخ کرد . چیزی نمانده بود که سخنان او ، گروهی از سربازان عمر سعد را تحت تأثیر قرار داده از جنگ با سیدالشهداء منصرف سازد ، که سپاه عمر سعد ، او را هدف تیرها قرارداد . نزد امام بازگشت و پس از لحظاتی دوباره به میدان رفت و با رجزخوانی ، به مبارزه پرداخت و پس از نبردی دلیرانه به شهادت رسید . رجز او چنین بود : اِنی اَنَا الحُر وَ مَأوَی الضیفِ اَضْرِبُ فی اَعناقِکم بِالسیفِ عَنْ خَیرِ مَن حَل بِأرضِ الخَیفِ اَضْرِبُکم وَ لا اَری مِن حَیفٍ که حاکی از شجاعت او در شمشیر زنی در دفاع از سیدالشهداء و حق دانستن این راه بود. حسین بن علی علیهما السلام بر بالین حر حضور یافت و خطاب به آن شهید ، فرمود : تو همانگونه که مادرت نامت را « حر » گذاشته است ، حر و آزاده ای ، آزاد در دنیا و سعادتمند در آخرت ! « اَنْتَ الحُر کما سَمتْک اُمک ، وَ اَنْتَ الحُر فِی الدنیا وَ اَنْتَ الحُر فِی الا خِرَةِ » و دست بر چهره اش کشید. امام حسین(ع) با دستمالی سرِ حر را بست . پس از عاشورا بنی تمیم او را در فاصله یک میلی از امام حسین (ع) دفن کردند ، همانجا که قبر کنونی اوست ؛ بیرونِ کربلا در جایی که در قدیم به آن « نواویس » می گفته اند. نقل است شاه اسماعیل صفوی قبر حر را گشود و پیکرش را سالم یافت ، چون خواست پارچه ای را که بر سرش بسته بود باز کند ، خون جاری شد و دوباره آن را بستند ، آنگاه بر قبرش قبه ای ساختند.

سرگذشت مربوط به حر و نقش او در حادثه کربلا، از نخستین بر خوردش با کاروان سیدالشهداء ، سپس توبه اش و پیوستن به جبهه حق و شهادت در رکاب سالار شهیدان ، در همه مقتلها و کتابهای تاریخ عاشورا نگاشته شده است و توبه او شاخص ترین بخش نورانی زندگی اوست .